Frans Feldberg, Hoogleraar aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, opent Data Expo op donderdag 11 september met de keynote ‘AI: in de beperking toont zich de meester!’ Organisaties beschikken over meer data dan ooit, en AI-oplossingen ontwikkelen zich razendsnel. Toch blijkt het lastig om de potentie van deze technologieën structureel om te zetten in waarde. Volgens Feldberg is technologie zelden de beperkende factor. Het ontbreekt eerder aan gezamenlijk begrip en richting.
Feldberg is als hoogleraar verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam en medeoprichter van onder meer het Amsterdam Center for Business Analytics en Data Science Alkmaar. Vanuit die rol overziet hij zowel wetenschappelijke inzichten als de praktijk van datagedreven innovatie in bedrijfsleven en publieke sector.
Op papier lijkt de beschikbaarheid van grote hoeveelheden data een ideaal uitgangspunt voor innovatie. Organisaties kunnen klantbehoeften beter doorgronden, beslissingen verbeteren en nieuwe diensten ontwikkelen. In werkelijkheid blijft het rendement vaak achter. “Onderzoek laat zien dat 70 tot 80 procent van de dataprojecten hun doelen niet halen,” stelt Feldberg. “We hebben de technologie en de data, maar de randvoorwaarden blijken lastig te realiseren.”
AI is geen Haarlemmerolie – wie dat denkt, loopt vroeg of laat vast.
Volgens Feldberg ontbreekt het vaak aan een samenhangend verhaal binnen organisaties: “Bij AI hoor je vaak: we móeten er iets mee. Maar waarom eigenlijk? Wat is het doel, en wat kan AI wel en niet betekenen voor jouw organisatie? Die vragen komen zelden eerst.”
Data raakt het hele businessmodel
De inzet van data en AI beperkt zich niet tot technologieafdelingen. Ze beïnvloeden vrijwel alle onderdelen van het businessmodel: van waardecreatie en klantrelaties tot interne processen en partnerschappen. Feldberg: “Een businessmodel draait om drie kernvragen: hoe creëer je waarde, hoe lever je die, en hoe zorg je dat er iets overblijft? Data en AI kunnen al die elementen veranderen.”
Dat stelt organisaties voor strategische vragen. Zeker als andere partijen – zoals platforms of startups – beter zicht hebben op de eigen klant dan de organisatie zelf. “Dat dwingt je na te denken over relevantie. Hoe blijf je van waarde als iemand anders jouw klant beter kent dan jij?”
Feldberg benadrukt dat er geen universele aanpak bestaat. De impact van data en AI verschilt per organisatie, afhankelijk van sector, datastructuur, doelen en cultuur. “Maatwerk is essentieel. Het gaat om leren en durven experimenteren, waarbij technologie slechts één onderdeel van het verhaal is.”
Volgens hem draait succes om samenwerking tussen verschillende disciplines. Business, IT en dataspecialisten moeten gezamenlijk optrekken. “Ze spreken vaak een andere taal, en hebben verschillende doelen. Zonder gedeeld begrip en gedeelde doelen blijft samenwerking moeizaam.”
Alignment als sleutel tot succes
“Uit onderzoek blijkt dat alignment – het op één lijn krijgen van mensen, processen en doelen – essentieel is,” aldus Feldberg. “Je kunt de beste infrastructuur en de slimste algoritmes hebben, maar als teams elkaar niet begrijpen, strandt het project alsnog.”
Het ontwikkelen van een gezamenlijk verhaal – waarin de rol van data en AI helder is uitgelegd en breed wordt gedragen – is volgens hem een noodzakelijke voorwaarde voor succes. “Dat klinkt simpel, maar het is dé succesfactor.”
Zonder begrip van wat AI niet kan, krijg je gegarandeerd verkeerde verwachtingen.
De opkomst van generatieve AI heeft het tempo in de markt verder opgevoerd. Feldberg ziet kansen, maar waarschuwt ook voor overspannen verwachtingen. “AI wordt in media vaak gepresenteerd als een wondermiddel dat alles verandert. Maar dat klopt niet. Je moet weten wat AI wél kan en waar de beperkingen liggen.”
Zo noemt hij het begrip ‘intentionaliteit’ – het vermogen om het doel van menselijk gedrag te begrijpen – als iets dat AI nog niet beheerst. “AI kan veel, maar het is niet in staat tot denken zoals mensen dat doen. Verwachtingen die daar geen rekening mee houden, leiden vaak tot teleurstelling.”
Feldberg roept op tot realisme: “Als je niet weet welke vormen van AI er zijn, of wat de technologie wel en niet kan, dan wordt het lastig om goede keuzes te maken. Dan ontstaan verkeerde discussies, en soms zelfs mislukkingen die vermeden hadden kunnen worden.”
De kracht van beperking
Tot slot verwijst Feldberg naar een uitspraak van Goethe: ‘In de beperking toont zich de meester’. Een passende metafoor, vindt hij, voor organisaties die zich niet laten meeslepen door de hype, maar met duidelijke kaders en focus inzetten op verantwoorde innovatie. Tijdens zijn keynote zal hij deze lijn verder uitwerken.
Bron: data-expo.nl
Data Expo 2025 in het kort
● Editie: 9e (Data Expo bestaat 11 jaar)
● Datum & locatie: Jaarbeurs Utrecht, 10 en 11 september 2025
● Bezoekers: >4.500 professionals uit profit- en non-profitorganisaties
● Programma: 120+ lezingen en workshops (Nederlands & Engels)
● Beursvloer: tientallen exposanten met software, data-oplossingen en consultancy
● Samenwerking: gelijktijdig met Cybersec, voor extra focus op security en data-soevereiniteit
Wil je Data Expo bezoeken? Registreer je hier gratis voor het event.
ChannelConnect is mediapartner van Data Expo en Cybersec Netherlands
