Grote ondernemingen investeren fors in AI, maar het rendement laat vaak jaren op zich wachten. Dat blijkt uit het onderzoek AI ROI: The paradox of rising investment and elusive returns van Deloitte. Ondanks groeiend vertrouwen in de technologie, worstelen veel organisaties nog met de meetbaarheid en opschaling van hun AI-initiatieven.
Het onderzoek werd tussen 15 augustus en 5 september 2025 uitgevoerd onder 1854 senior executives in 14 landen in Europa en het Midden-Oosten, waaronder 100 Nederlandse respondenten. Alle ondervraagden werken bij bedrijven met meer dan duizend medewerkers en een jaaromzet boven de 500 miljoen dollar, die actief betrokken zijn bij AI-gerelateerde beslissingen.
Groeiend vertrouwen, trage opbrengst
Maar liefst 85 procent van de organisaties verhoogde het afgelopen jaar de AI-uitgaven, en 91 procent is van plan dat opnieuw te doen. Toch blijkt de terugverdientijd vaak langer dan verwacht. Voor veel gangbare toepassingen duurt het twee tot vier jaar voordat investeringen rendement opleveren. Slechts zes procent realiseert dat binnen twaalf maanden.
Generatieve AI scoort beter: vijftien procent van de bedrijven ziet nu al duidelijke financiële opbrengsten, en 38 procent verwacht die binnen een jaar. Bij agentic AI, waarin systemen zelfstandig beslissingen nemen, ligt het tempo lager. Daar ziet ongeveer tien procent van de bedrijven momenteel rendement, terwijl de meerderheid pas binnen één tot vijf jaar resultaat verwacht.
De meetlat schuift mee
Een belangrijk obstakel is dat veel baten van AI moeilijk in geld zijn uit te drukken. Verbeterde klantbetrokkenheid, meer tevreden medewerkers of snellere innovatie vertalen zich niet altijd direct in winstcijfers. Bovendien lopen AI-effecten vaak parallel aan andere verandertrajecten, waardoor het lastig is om de precieze bijdrage te isoleren.
Volgens Deloitte verschuift de focus daarom van directe kostenbesparing naar structurele waardecreatie. Bedrijven die AI strategisch inzetten, gebruiken meerdere KPI’s en langere tijdshorizonten om de impact te meten.
Data en organisatie bepalen succes
Technische beperkingen vormen een rem op het tempo van opschaling. Veel organisaties kampen nog met gefragmenteerde data, verouderde infrastructuren en een gebrek aan interoperabiliteit tussen platforms. Daardoor blijven veel Proof-of-Concepts steken in de pilotfase.
Toch zijn het niet alleen de systemen die bepalen of AI succesvol wordt ingezet. Bedrijfscultuur, leiderschap en verandermanagement spelen minstens zo’n grote rol. Organisaties die AI-vaardigheden actief ontwikkelen en eigenaarschap in de top verankeren, blijken vaker een positieve ROI te realiseren.
AI-koplopers trekken andere lessen
Deloitte identificeert een groep “AI-ROI-koplopers” die consequent beter presteren. Deze bedrijven zien AI niet als losstaande technologie, maar als motor voor een bredere herijking van het businessmodel. Ze investeren gericht — vaak meer dan tien procent van hun tech-budget — en bouwen hun AI-architectuur rond schaalbaarheid, interoperabiliteit en vertrouwen.
Ondanks de trage terugverdientijd blijft de strategische urgentie groot. Bedrijven investeren niet alleen om kosten te verlagen, maar ook uit vrees om achterop te raken. Het geloof in de langetermijnwaarde van AI blijft onverminderd hoog.
Deloitte vat het advies voor organisaties samen in vier stappen: focus op specifieke use cases met meetbare baten, versterk de datakwaliteit en infrastructuur, borg leiderschap en cultuur, en gebruik verschillende KPI’s voor generatieve en agentic toepassingen.
