Steeds meer Nederlandse gemeenten maken gebruik van AI, maar doen dat vaak zonder duidelijke kaders. Uit onderzoek van Uniserver, uitgevoerd door Motivaction, blijkt dat ruim de helft (55%) van de gemeentelijke medewerkers AI-tools gebruikt op eigen initiatief, zonder formele richtlijnen of training. Tegelijk vreest 90% van de gemeenten voor datalekken of onvoldoende dataveiligheid.
De adoptie van AI binnen gemeenten verloopt in veel gevallen informeel. Slechts 55% van de gemeenten heeft een beleid opgesteld voor het gebruik van AI, en evenveel bieden hun medewerkers opleidingen of trainingen aan. Dat betekent dat een groot deel van de ambtenaren AI inzet zonder duidelijke ondersteuning vanuit hun organisatie.
Het gebruik van AI binnen gemeenten groeit sneller dan het beleid dat dit moet reguleren. Veel toepassingen ontstaan bottom-up: medewerkers experimenteren zelf met nieuwe tools, wat innovatie stimuleert maar ook risico’s met zich meebrengt. Vooral wanneer burgerdata terechtkomt in systemen die buiten de controle van de organisatie vallen, kan dat leiden tot veiligheidsproblemen.
Onzekerheid over data en wetgeving
De zorgen over datagebruik zijn groot. Negen op de tien IT-beslissers bij gemeenten en semi-overheden vrezen datalekken of gebrekkige dataveiligheid. Daarnaast zegt 63% geen goed zicht te hebben op hoe AI-tools omgaan met gegevens van burgers of organisaties. Ook de naleving van wet- en regelgeving is een punt van twijfel: 81% weet niet zeker of het huidige AI-gebruik voldoet aan de eisen van onder meer de aankomende EU AI Act.
Toch is er volgens het onderzoek een duidelijke wil om de situatie te verbeteren. Zes op de tien IT-beslissers vinden dat eerst grip op data en wetgeving nodig is voordat AI breder wordt uitgerold. 53% onderzoekt actief wat de EU AI Act betekent voor hun organisatie en 64% wil het beleid actualiseren aan de hand van de richtlijnen die in 2026 gaan gelden. Bovendien laat 60% bestaande AI-systemen al auditen op risico’s en mogelijke vooroordelen.
